در بخش نخست اين مقاله، در شماره ۱۵۸/۱۵۷ نجوم، ديديم كه چگونه تيكو بِراهه با تخمين فاصلهِ دنباله‌داران از زمين، تغيير بنيادي در شناخت اين اجرام پديد آورد و نشان داد كه آنها متعلق به جوّ نيستند و در فاصله بسيار دورتري از زمين قرار دارند. در عين‌حال، بِراهه مسئله‌اي بزرگ در پيشِ روي اخترشناسان و فلاسفه قرار داد: اين اجرام غيرعادي در كجاي آسمان و در زُمرهِ كدام انواع آسماني بايد قرار مي‌گرفتند؛ وقتي در جهانِ ارسطويي، تعداد، نوع، و حركت همهِ اجرام آسماني معلوم بود؛ دنباله‌داران را -‌كه اجرامي غيرمتعارف بودند و نه تعداد، نه نوع، و نه حركت آنها دانسته بود- چگونه مي‌شد در جاي مناسب خودشان قرار داد.

بِراهه در نخستين سال قرن هفدهم ميلادي درگذشت؛ قرني كه طي آن برخي از بزرگ‌ترين اختراعات و اكتشافات تاريخ اخترشناسي روي داد: تلسكوپ اختراع شد، قمرهاي جديد كشف شدند، حلقه‌هاي زحل و لكه‌هاي خورشيد رصد شدند، كِپلر قانون‌هاي گردش سيارات را كشف كرد، حسابان اختراع شد، نيوتن بنياد مكانيك سماوي را پِي‌ريخت، و سرانجام دقت اندازه‌گيري زاويه‌اي به ۱۵ ثانيهِ قوس رسيد كه نسبت به‌پايان قرن شانزدهم چهار برابر شده بود. نظريه‌پردازي دربارهِ دنباله‌داران هم از همهِ اينها تأثير پذيرفت، تا اين كه نيوتن، در اواخر قرن هفدهم، نقطهِ عطف ديگري در تاريخ نظريهِ دنباله‌داران پديد آورد.

تقريباً در سراسر قرن هفدهم حركت و ماهيت دنباله‌داران دو روي يك سكّه تلقي مي‌شدند: اگر دنباله‌دار حركتي مُستَدير داشت جزء اجرام پايندهِ سماوي بود و اگر حركتش مستقيم بود در زُمرهِ اجرام ناپايداري قرار مي‌گرفت كه دفعتاً در فضاي اَثيري پديد مي‌آمدند و به‌همان صورت از بين مي‌رفتند. به‌همين سبب بود كه يافتن چگونگي حركت دنباله‌داران اولويت اِنكارناپذيري داشت و براي برآوردن اين نياز مسابقه‌اي ناخواسته بين اخترشناسان رصدگر، رياضيدانان، و سازندگان ابزارهاي رصد در جريان بود.

بعد از بِراهه نخستين اخترشناساني، كه آوازه‌شان در اروپا پيچيد، گاليله و كپلر بودند. گاليله كه يكي از بنيانگذاران انقلاب علمي در قرن هفدهم شمرده مي‌شود نظريه‌اي كاملاً ارسطويي در مورد دنباله‌داران داشت. او گرچه نمي‌توانست مُنكِر اندازه‌گيري‌هايي باشد كه دنباله‌داران را در خارج از جوّ زمين قرار مي‌داد، به‌سماوي بودن آنها اعتقاد نداشت. به‌عقيدهِ گاليله، بخار و دُخانِ برخاسته از زمين مستقيم به‌آسمان و حتي به‌ فضاي ميان­‌سياره‌اي صعود مي‌كرد. سپس نور خورشيد بعد از برخورد به‌اين توده بازتابيده مي‌شد اما، چون نور بازتابيده از جوّ زمين عبور مي‌كرد، ناخالصي‌هاي جوّ سبب مي‌شد كه اين نور بازتابيده دچار شكست شود. اين شكست نور به‌صورت دنبالهِ دنباله‌دار ديده مي‌شد.

گاليله در نظريهِ خود تلاش كرد همهِ پديده‌هاي مربوط به‌دنباله‌داران را توجيه كند: ظهور ناگهاني دنباله‌داران با رقيق شدن تصادفي بخارات و صعود آنها توجيه شد، پاد-‌خورشيدي بودن دنباله با تابش خورشيد، زَوال تدريجي دنباله داران با دورتر شدن آنها، و غير‌تَناوبي بودن دنباله‌داران با حركت مستقيم‌الخط‌شان ربط داده شد.

كپلر، اما، نظريه‌اي كاملاً متفاوت داشت. به‌عقيدهِ او دنباله‌داران اجرامي سماوي بودند اما مانند سيارات و ستارگان حركت مستدير نداشتند بلكه در مسيرهاي مستقيم حركت مي‌كردند. به‌همين سبب در تمام نوشته‌هاي كپلر، در مورد قوانين حركت سيارات، اثري از دنباله‌داران به‌چشم نمي‌خورَد. نظر كپلر در مورد ماهيت دنباله‌دارها طي ساليان تغيير كرد. او در سال‌هاي آغازين قرن هفدهم فكر مي‌كرد كه جسم دنباله‌داران مانند گويي شيشه‌اي است كه نور خورشيد را مي‌شكند و پرتوهاي شكسته به‌صورت دنباله‌دار ديده مي‌شوند. اما بعد در مقابل اين سؤال قرار گرفت كه پرتوهاي شكسته بايد بازتابيده شوند تا قابل روِيت گردند. اگر شكست نور از بدنهِ دنباله‌داران در ميان اِتِر (ماده‌اي كه تصور مي‌شد فضا از آن تشكيل شده است) صورت مي‌گيرد چگونه اِترِ خالص نورِ شكسته را به‌ناظر زميني باز مي‌تاباند؟ بعدتر، در دهه دوم قرن هفدهم، كپلر نظريه‌اي را پَروَراند كه بخشي از آن بي‌شباهت به‌نظريهِ امروزين دنباله‌داران نيست. به‌اعتقاد او دنباله‌داران بر اثر تجمع ناخالصي‌هاي اِتِر پديد مي‌آيند. مادهِ دنباله‌دار نه آن‌قدر سخت است كه نور از آن نگذرد و نه آن‌قدر شفاف كه نور به‌راحتي در آن سِير كند. وقتي پرتوهاي خورشيد به‌مادهِ دنباله‌دار برخورد مي‌كنند ذراتي از آن را در فضاي اِترِي آسمان مي‌پَراكَنند. سپس نور بازتابيده از اين ذرات به‌صورت دنباله جِلوه مي‌كند و به‌همين سبب دنباله همواره در خلاف جهت خورشيد گسترش مي‌يابد.

كپلر معتقد بود به‌‌تعداد ماهيان اقيانوس‌ها دنباله‌دار در آسمان وجود دارد، و هدف خالِق از پديد آوردن آنها، باز-توزيع ناخالصي‌هاي اِتِر است. اگر اين ناخالصي‌ها انباشته مي‌شدند رفته‌رفته لايه‌اي تشكيل مي‌دادند كه مانع رسيدن نور خورشيد و ستارگان مي‌شد. اما دنباله‌داران، كه از تجمع چنين ناخالصي‌هايي پديد مي‌آيند، حركت مي‌كنند و به‌تدريج ناخالصي‌ها را در همه جا مي‌پراكنند.

زماني كه كپلر صورت نهايي نظريهِ دنباله‌داران خود را تنظيم مي‌كرد، فيلسوفي ديگر نه‌تنها طرحي براي ساز‌وكار دنباله‌داران، بلكه نظريه‌اي براي كاركرد كل عالم پِي مي‌ريخت. در نظر رِنه دِكارت (۱۶۵۰-۱۵۹۶)، فيلسوف فرانسوي، دنباله‌داران همان سرگذشتي را داشتند كه كوتوله‌هاي سفيد در نجوم امروز دارند.

منبع:ماهنامه اختصاصی اختر شناسی.

با كمال شگفتي ، عربستان سعودي از رصدگران براي رويت هلال ماه رمضان در شامگاه پنج شنيه 21 سپتامبر (30 شهريور) دعوت به عمل آورد. اين در حالي است كه مقارنه ماه و خورشيد در روز جمعه اتفاق مي افتد و در آن روز  در شهر مكه ،ماه زودتر از خورشيد غروب مي كند. بنابراين مطابق تقويم ام القري روز يكشنبه اول ماه مبارك رمضان است و در روز شنبه هلال ماه فقط با ابزار قابل رويت است. جالب آنكه مسولين كشور عربستان مردم را به رويت هلال ماه در دو روز قبل از موعد دعوت مي كنند.

در بخشي از اطلاعيه مجلس اعلي عربستان آمده است :

« نظر به اينكه اينكه شروع ماههاي رجب و شعبان امسال به واسطه شهود ثابت نشده است و احتمال 29 روزه بودن اين دو ماه وجود دارد. لذا مجلس قضاي اعلي عربستان سعودي از عموم  مسلمانان در اين سرزمين ها براي رويت هلال رمضان در شامگاه پنج شنبه مطابق 28 شعبان1427 يا شامگاه جمعه 29 شعبان 1427 بر طبق تقويم ام القري دعوت به عمل مي آورد. پس اگر هلال ديده نشود در شامگاه شنبه اقدام نمايند.‌»

منبع:آسمان پارس.

جرم تازه کشف شده که HAT-P-1 نام دارد  به دور ستاره مادر خود در صورت فلکی سوسمار در گردش است.بدین ترتیب اخترشناسان با گونه جدیدی از سیارات روبرو هستند.در حالی که HAT-P-1 با شعاعی در حدود 1.38 برابر شعاع سیاره مشتری ،سیاره ای عظیم به حساب می آید اما نزدیک به نیمی از جرم مشتری را دارا می باشد.

گاسپر باکس از موسسه تلسکوپ فضایی هابل و همچنین مرکز اختر فیزیک هاروارد –اسمیت سانیون  درباره کشف جدید می گوید: سیاره مور د نظر تنها یک چهارم چگالی آب را دارا می باشد ، به عبارت دیگر از یک توپ چوب پنبه ای عظیم هم سبک تر است. همانند سیاره زحل اگر اندازه آن مطرح نبود به راحتی در وان حمام جای می گرفت.

سیاره HAT-P-1  در فاصله  دوازده و نیم میلیون کیلومتری(یک دوازدهم فاصله زمین تا خورشید) از ستاره مادر ، هر چهار روز  نیم یک بار به دور آن می گردد.هر بار که سیاره از مقابل ستاره عبور می کند به مدت دو ساعت به اندازه 1.5% از درخشش ستاره مادر کاسته می شود و پس از آن دوباره به درخشندگی سابق باز می گردد.

ستاره مادر نیز خود عضوی از یک مجموعه ستاره ای دوتایی ADS 16402 است که با دوربین دوچشمی قابل مشاهده هستند.فاصله دو ستاره این مجموعه هزار و پانصد بار از فاصله زمین تا خورشید بیشتر است.این ستارگان با سنی در حدود 3.6 میلیارد سال شباهت بسیاری به خورشید دارند.

اگر چه که سیاره تازه کشف شده دارای ساختاری متفاوت(چگالی اندک) در مقایسه با سیارات فراخورشیدی می باشد،اما سیاره ای یگانه نیست. در حالی که نخستین سیاره کشف شده کهHD 209458b  نام دارد بنابر تئوری های فعلی از لحاظ اندازه 20% نسبت به آن چیزی که می بایست باشد بزرگتر است، سیاره HAT-P-1 بیست و چهار درصد از محاسبات فرار تر است.

رابرت نیوز از مرکز اختر فیزیک هاروارد –اسمیت سانیون در این باره می گوید: از یازده سیاره ای که تاکنون از مقابل ستاره مادر عبور کرده اند ،این دو سیاره بسیار عظیم هستند  و در عین حال دارای چگالی اندکی می باشند چیزی که با پیش بینی های نظریات فعلی مغایرت دارد. در حقیقت این کشف با ما می گوید در نظریاتی که هم اکنون پیرامون شکل گیری سیارات مطرح شده است ،نکته ای گم شده وجود دارد.

  را مطالعه کنید.Read_Me پس از دانلود پک نرم افزار آن را از حالت فشرده خارج کرده و فایل

همچنین برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مقاله آموزشی تفاوت سن در دنیا های دیگر منظومه شمسی را مطالعه نمایید.

حجم: 303 کیلو بایت

 بر مبنای پژوهش های جدیدی که گروهی از دانشمندان با همکاری ناسا انجام دادند،در بیش از یک سوم سیستم های سیاره ای غولی،که اخیرا در ورای منظومه شمسی یافت شده اند،احتمال تولید سیاره های زمین گون وجود دارد.

 

در گذشته تصور می شد که سیاره های مشتری گون، در طول شکل گیری ، سیستم خود را ترک می کنند.اما محاسبات تازه نشان داده است؛که آنها موجب شکل گیری سیاره های صخره ای می شوند و حتی به هدایت کردن تکه های یخی، که به سیاره های داخلی آب می بخشند،کمک می کنند.

بر مبنای این تحقیق که با همکاری ناسا صورت گرفت،در بیش از یک سوم سیستم های سیاره ای غولی،که اخیرا در ورای منظومه شمسی یافت شده اند،احتمال تولید سیاره های زمین مانندی وجود دارد که استعداد فراوانی برای تولید حیات دارند.این پژوهش سیستم هایی که شامل "اَبَر مشتری ها" می شوند را به دقت مورد بررسی قرار می دهد.اَبَر مشتری ها به غولهای گازی گفته می شود که به ستاره مادرشان بسیار نزدیک هستند؛حتی نزدیکتر از مدار عطارد.

دانشمندان بر این باورند که اَبَر مشتری ها در هنگام شکل گیری،به سمت داخل و به سوی ستاره مادر حرکت می کنند که موجب آشوبناک شدن محیط اطراف و آغاز شکل گیری سیاره های زمین گون می شوند؛سیاراتی که محیطِ مناسبی برای رشد حیات محسوب می شوند.

بر مبنای پژوهش های قبلی،اَبَر مشتری ها مواد پیش سیاره ای را جاروب کرده و یا از سیستم به بیرون پرتاب می کنند.سین ریموند(Sean Raymond) از نویسندگان این تحقیق ،از دانشگاه کلورادو می گوید :«این ایده ی اولیه احتمالاً اشتباه است ».

این تحقیق که در ۱۷ شهریور ماه رد شد، نشان می دهد که اَبَر مشتری ها در طی حرکت خود،مواد دیسک پیش ستاره ای را به اطراف مدار خود می کشند و تکه های صخره ای را به بیرون پرتاب می کنند، به طوری که به سیاره ی زمین گون می رسند...در همین هنگام نیرو های آشوبناک باقیمانده ی گاز چگال،تکه های کوچک یخی که در لبه های بیرونی دیسک قرار دارند را به سمت داخل هدایت کرده و موجب حرکت مارپیچی آنها به درون و تحویل آب به سیاره های در حال شکل گیری می شود.بنابر یافته ها ،این سیاره ها می توانند دارای اقیانوس هایی با چندین کیلومترعمق شوند.

گروه پژوهشی، شبیه سازی های جامعی را در طی هشت ماه بر روی دوازده رایانه خانگی اجرا کرد. این شبیه سازی ها از دیسکی شامل بیش از هزاران پیش سیاره ی صخره ای و یخی در حدود اندازه ماه تشکیل می شد. شرایط اولیه برای هر مدل رایانه ای،بر مبنای نظریه های قبلی درباره نحوه شکل گیری سیاره ها در منظومه شمسی ما بوده و حدود دویست میلیون سال از تحول سیاره ای را شبیه سازی کرده بود.

گروه نتیجه گرفت که تقریباً یک سوم سیستم های سیاره ای فراخورشیدی که تا کنون شناخته شده اند،می توانند سیاراتی زمین گون (که هنوز در این سیستم ها یافت نشده است) را در منطقه ای که کمربند حیات نامیده می شود شکل داده باشند. مندل اوی( Mandel Avi)،از نویسندگان این تحقیق،از دانشگاه پنسیلوانیا می گوید:«تعداد سیستم های شناخته شده ای که مستعد حیات هستند بیش از آن چیزی است که تا کنون تصور می شد».

استین سیگوردسون (Steinn Sigurdsson) از نویسندگان این تحقیق از دانشگاه پنسیلوانیا می گوید:«ما امیدواریم سایر پژوهشگران بتوانند از نتایج مدل جدید ما،برای کوچک تر کردن لیست سیارات انتخاب شده به عنوان زمین گون،استفاده کنند».

با تشکر از:جمشید رضایی/ماهنامه نجوم.

از دیدگاه زیست شناسان خورشید عامل حیات روی زمین است. اما از دیدگاه اخترشناسان خورشید ستاره ای معمولی در میان میلیاردها ستاره کهکشان ماسj. درخشندگی خیره کننده خورشید تنها به دلیل نزدیکی آن به زمین است و نور خورشید طی 8 دقیقه و 20 ثانیه به زمین می رسد. در صورتی که نور نزدیکترین ستاره بعدی که آلفا قنطورس است، 3/4 سال در راه است تا به ما نتابد.

پیش از آن که ویژگیهای خورشید را بررسی کنیم ابتدا باید فرایند تشکیل شدن ستارها را بشناسیم. در کهکشان ما و دیگر  کهکشانها در فضای میان ستاره ای ابرهای گازی بزرگی دیده می شوند که آنها را سحابی می نامند. ممکن است ابعاد سحابیها به حدود چند سال نوری برسد. آنها عمدتاً از گازهای هیدروژن و هلیوم تشکیل شده اند. سحابی ها تحت تاًثیر عوامل گوناگون دچار ناپایداری می شوند و این ناپایداریها موجب می شود که تراکم گازها در نقطه ای از سحابی بیشتر شود. درنتیجه نیروی گرانش آن بخش بیشتر می شود و گازها ازمناطق دیگر به سوی این ناحیه متراکمتر سقوط می کنند. به دلیل فشار زیاد گازها دمای بخش مرکزی توده به تدریج افزایش می یابد و هنگامی که دمای ناحیه مرکزی به حدود ده میلیون درجه سانتی گراد برسد واکنش اتمی به نام همجوشی هسته ای رخ میدهد. با آغاز واکنشهای همجوشی هسته ای ستاره به حالت پایداری می رسد. به این منظور که تعادلی فشار رو به درون گرانش با فشار رو به بیرون گازها ایجاد می شود و ستاره ای به دنیا می آید. این فرایند در مورد خورشید نیز رخ داده است. در بخش مرکزی خورشید با واکنش همجوشی هسته ای هیدروژن به هلیوم تبدیل و  انرژی زیادی آزاد می شود. با این منبع انرژی است که از پنج میلیارد سال پیش تاکنون پیوسته خورشید می درخشد. بر اساس محاسبات انجام شده اختر شناسان بر این باورند که تا 5 میلیارد سال دیگر نیز خورشید به همین صورت خواهد درخشید.

تقریباً همزمان با تشکیل شدن خورشید سیارات نیز به دور خورشید تشکیل شده اند. تمام سیارات منظومه شمسی اسیر گرانش خورشیدند و به دور آن می گردند. 9/99 درصد از جرم منظومه شمسی از آن خورشید است. برای مقایسه جالب است بدانید که خورشید تقریباً 300 هزار برابر از زمین پرجرمتر است. از آنجا که خورشید از لحاظ نجومی در فاصله نزدیکی نسبت به ما قرار دارد می توان جزییات آن را با استفاده از تلسکوپ مشاهده کرد و اطلاعاتی درباره جو و ساختار درونی خورشید به دست آورد. اختر شناسان عقیده دارند که خورشید از لحاظ ساختار درونی از سه بخش عمده تشکیل شده است: هسته و بخش تابشی و بخش همرفتی.

هسته در واقع موتور خانه خورشید است و در آن واکنشهای همجوشی هسته ای رخ می دهد. دمای هسته خورشید به 15 میلیون درجه سانتیگراد می رسد. انرژی تولید شده در هسته مستقیماً به سطح نمی رسد بلکه در لایه ای بالا تر به بخش تابشی وارد می شود. در این بخش پیوسته فرایند جذب و تابش انرژی صورت می گیرد. در نهایت انرژی تولید شده به بیرونی ترین لایه درونی خورشید یعنی پوشش همرفتی وارد می شود. در این بخش گازهای بسیار داغ به سطح خورشید می رسند انرژی از دست می دهند و دوباره به عمق فرو می روند. جدا از ساختار درونی ساختار بیرونی یا جو خورشید نیز از سه بخش تشکیل شده است. پایینترین لایه را که در واقع در بالاترین بخش پوشش همرفتی جا دارد شید سپهر می نامند. نور مرئی که ما از خورشید مشاهده می کنیم مربوط به این بخش است. ضخامت شید سپهر حدود صد کیلومتر و دمای متوسط آن حدود 6000 درجه سانتیگراد است.

 بالاتر از شید سپهر لایه میانی جو خورشید فام سپهر با ضخامتی حدود دو هزار کیلومتر قرار دارد. فام سپهر به دلیل تابش شدید شید سپهر در حالت عادی دیده نمی شود. اما در هنگام خورشید گرفتگی کلی ماه قرص درخشان خورشید را می پوشاند و فام سپهر به صورت هاله قرمز رنگی در لبه قرص تیره خورشید دیده می شود. دمای فام سپهر به حدود 40 هزار درجه سانتی گراد می رسد.

بیرونی ترین لایه جو خورشید را تاج می نامند. تاج هم مانند فام سپهر در حالت عادی به دلیل تابش شدید شیدسپهر دیده نمی شود. هنگام خورشید گرفتگی کلی تاج مانند هاله سفید درخشانی پیرامون قرص تیره خورشید دیده می شود. تاج با میلیونها کیلومتر در هر سوی خورشید گسترش دارد. البته در هنگام خورشید گرفتگی کلی فقط بخش کوچکی از آن با چشم دیده می شود. بخشهای بیرونی تاج به صورت ذرات پر انرژی در فضای منظومه شمسی پراکنده می شوند که اصطلاحاً این ذرات را باد خورشیدی می نامند. دمای تاج خورشید به حدود دو میلیون درجه سانتیگراد می رسد.

لکه های خورشید

لکه ها معروفترین و مشخص ترین فعالیتهای سطحی خورشید هستند. آنها در مقایسه نسبت به مناطق دیگر شیدسپهر سردترند. اندازه یک لکه متوسط دو برابر قطر زمین است. معمولاً لکه ها به صورت گروهی دیده می شوند و هر گروه ممکن است از بیش از صد لکه منفرد تشکیل شود. مشاهده خورشید با چشم غیر مسلح بدون فیلتر بسیار خطرناک است. اما گاهی لکه های بزرگی در سطح خورشید پدیدار می شوند. در این صورت در هنگام طلوع یا غروب خورشید که درخشش ظاهری قرص خورشید کاهش می یابد می توان آنها را با چشم غیر مسلح مشاهده کرد. لکه های خورشید حدود 1500 درجه سانتیگراد سردتر از دیگر مناطق شیدسپهرهستند. به همین دلیل تیره تر به نظر میر سند. احتمال می رود که منشاء لکه ها میدانهای مغناطیسی قوی خورشید باشند. زیرا در این مناطق میدان مغناطیسی خورشید هزاران بار قویتر از میدان متوسط خورشید است. لکه ها در سطح خورشید ثابت و بدون تغییر نیستند و در حدود یک هفته دوام می آورند. در سال 1843 اخترشناس آماتور آلمانی به نام هینریش شواب متوجه شد که تعداد لکه های خورشیدی در دوره ای 11 ساله تغییر می کند. اصطلاحاً این دوره را چرخه لکه های خورشیدی می نامند.

دانه های خورشیدی

عکسبرداریهای دقیق نشان می دهند که سطح شیدسپهر بی شکل نیست. بلکه با نقاط روشنی کاملاً پوشیده شده است. این نقاط را دانه ها می نامند. هر دانه حدود 1500 کیلومتر قطر دارد و با حاشیه تیره ای از دانه کناری جدا می شود. دانه ها به شکل نقاطی در کنار لکه ها دیده می شوند. عمر متوسط دانه ها حدود ده دقیقه است. بررسیها حاکی از آن است که در مرکز هر دانه گازهای داغ بالا می آیند دمای خود را از دست می دهند و دوباره فرو می روند. در حاشیه دانه ها گازهای سردتر فرو می روند. به همین دلیل حاشیه هر دانه نسبت به مرکز آن تیره تر دیده می شود.

زبانه و شراره های خورشیدی

زبانه ها و شراره های خورشیدی فعالیتهای انفجاری در فام سپهر خورشیدند. تا مدتها بررسی فعالیتهای انفجاری جو خورشید فقط در هنگام خورشید گرفتگی ممکن بود. اما امروزه با استفاده از ابزارهایی می توان فام سپهر و فعالیتهای آن را در هنگام عادی نیز بررسی کرد.

در هنگام خورشید گرفتگی کلی زبانه ها به صورت نقاط درخشان قرمز رنگی در لبه قرص تیره خورشید دیده می شوند. اما در تصویرهای دقیق به صورت رشته های گازی بزرگی پدیدار می شوند. عقیده بر این است که زبانه ها نیز تحت تأثیر مناطق فعال مغناطیسی خورشید تشکیل می شوند و در بسیاری از موارد به لکه ها نزدیک هستند. طول عمر زبانه ها از چند روز تا چند ماه است. ارتفاع متوسط این فورانهای گازی حدود 30 هزار کیلومتر است.

اما در موارد استثنایی ارتفاع آنها به یک میلیون کیلومتر از سطح خورشید نیز می رسد. سرعت حرکت گازها در زبانه ها به طور متوسط به حدود 300 تا 400 کیلومتر در ثانیه می رسد. شراره ها نیز یکی از جالب توجه ترین فعالیتهای فام سپهر هستند. تفاوت شراره ها با زبانه ها در میزان درخشش واندازه و دوام آنهاست. شراره ها از زبانه ها کوچکترند و در حدود چند دقیقه به اوج میرسند و تا یک ساعت یا کمتر از بین می روند. اما در این مدت انرژی بسیار زیادی آزاد می کنند. در ناحیه ای که شراره خورشید رخ می دهد ممکن است دما به صد میلیون درجه سانتیگراد برسد. شراره ها از منابع قوی تابش پرتو ایکس محسوب می شوند و در مواردی پرتوهای ایجاد شده از آنها بر میدان مغناطیسی زمین نیز تا"ثیر می گذارند.

نمودار تغییرات لکه های خورشیدی در قرن 21

تحول خورشید

همان طور که گفته شد اختر شناسان بر این باورند که تا 5 میلیارد سال دیگر خورشید مانند امروز پایدار می درخشد. اما سرانجام با کم شدن ذخیره هیدروژن در هسته آن از حالت پایداری خارج می شود. در نتیجه لایه های بیرونی خورشید منبسط می شوند و بسیار بزرگتر خواهد شد. طوری که ممکن است اندازه قطر آن به اندازه مدار زمین برسد. در این مرحله همراه با بزرگ شدن اندازه خورشید دمای سطحی آن نیز کاهش می یابد. در نتیجه خورشید سرخ رنگ دیده خواهد شد. از لحاظ مراحل تحولی اصطلاحاً ستاره به مرحله غول سرخی وارد می شود. ستاره های درخشان سرخ یا نارنجی رنگی را که با چشم غیر مسلح در آسمان شب می بینیم همگی در مرحله غول سرخی به سر می برند. پس از مرحله غول سرخی مراحل پایانی زندگی است و ستاره های کم جرمی مانند خورشید به کوتوله سفید تبدیل می شوند. در این مرحله قطر ستاره بسیار کوچک می شود. برای مثال ممکن است ابعاد یک کوتوله سفید به اندازه زمین باشد. اما جرمی به اندازه خورشید داشته باشد. در نتیجه چگالی چنین ستاره ای بسیار زیاد خواهد شد. محاسبات نشان می دهند که یک سانتیمتر مکعب از ماده کوتوله سفید نیم تن وزن دارد. در نهایت پس از چند میلیارد سال کوتوله سفید نیز درخشندگی خود را از دست می دهد و به کوتوله سیاه تبدیل می شود. در این صورت ستاره دیگر هیچ نوری نخواهد داشت و فقط اثر گرانشی آن قابل بررسی است.

منبع خبر:آسمان شب ایران.

با تشکر از:میلاد جبوری عباسی.

از امروز من هم به جمع بچه های وبلاگ نویس این مجموعه اضافه شدم.امیدوارم بتونم وظیفه خودم رو به بهترین شکل ممکن انجام بدم.در ضمن هر سوالی در زمینه نجوم و شیمی داشتید در خدمتتون هستم.